CPR ทารกและเด็ก: ขั้นตอนที่พ่อแม่ต้องรู้ก่อนเกิดเหตุ

ในภาวะฉุกเฉิน ทุกวินาทีมีความหมาย — แต่การทำ CPR ที่ถูกต้องคือสิ่งที่ช่วยชีวิตได้จริง คุณไม่ต้องเป็นแพทย์ คุณต้องรู้สี่สิ่ง: โทรขอความช่วยเหลือ กดหน้าอก เป่าลม และทำต่อเนื่อง

หัวใจหยุดเต้นในทารกและเด็กเล็กพบได้ไม่บ่อย แต่เมื่อเกิดขึ้น สาเหตุแทบไม่เคยเหมือนหัวใจวายในผู้ใหญ่ ในเด็ก หัวใจมักหยุดเต้นเพราะหยุดหายใจก่อน นี่คือเหตุผลที่การเป่าลมหายใจ ไม่ใช่ทางเลือก แต่เป็นสิ่งจำเป็นใน CPR เด็ก บทความนี้ครอบคลุมทารกอายุต่ำกว่า 1 ปี และเด็กอายุ 1–8 ปี ตามแนวทาง NHS, American Red Cross และ AHA ล่าสุด [1][2][3]

บทความนี้ไม่ใช่การทดแทนการฝึก CPR ด้วยตัวเอง ทุกครอบครัวที่มีเด็กเล็กควรเข้าคอร์ส CPR ทารกแบบมีหุ่นฝึก บทความนี้ช่วยให้เข้าใจสิ่งที่เรียน และใช้เป็นข้อมูลอ้างอิงทบทวน

เมื่อไหร่ต้องเริ่มทำ CPR

เริ่มทำ CPR ทันทีหากทารกหรือเด็กของคุณ:

• ไม่รู้สึกตัว — ไม่ตอบสนองต่อเสียงเรียกหรือการตบเบาๆ (ทารก: ตบฝ่าเท้า เด็กโต: ตบไหล่และเรียกชื่อ)
• ไม่หายใจปกติ — ทรวงอกไม่ขยับ, หายใจแบบฮัก (gasping), หรือหายใจไม่สม่ำเสมอ

อย่ารอให้เขาฟื้นเอง หากไม่รู้สึกตัวและไม่หายใจ เริ่ม CPR ทันทีและให้คนอื่นโทร 1669 พร้อมกัน

โทร 1669 (สายด่วนกู้ชีพไทย) ทันที หรือตะโกนให้คนข้างๆ โทรในขณะที่คุณเริ่มกดหน้าอก [4]

สิ่งที่ CPR ช่วยไม่ได้

CPR ช่วยรักษาการไหลเวียนโลหิตไว้จนกว่าทีมแพทย์จะมาถึง ไม่ได้เป็นการสั่งให้หัวใจกลับมาเต้นเอง AED (เครื่องกระตุ้นหัวใจอัตโนมัติ — มีในห้างสรรพสินค้า สนามบิน และสถานที่สาธารณะหลายแห่ง) ต่างหากที่ช่วยให้หัวใจกลับมาเต้นได้ในบางกรณี หาก AED อยู่ใกล้ให้ไปหยิบมา แต่ อย่าหยุด CPR เพื่อหา AED

CPR ทารก: ทีละขั้นตอน (อายุต่ำกว่า 1 ปี) [1][2]

ขั้นที่ 1 — ตรวจสอบความปลอดภัยและการตอบสนอง

วางทารกบนพื้นแข็งและแบน ตบฝ่าเท้าแรงๆ เรียกชื่อ หากไม่ตอบสนองภายใน 10 วินาที:

ขั้นที่ 2 — ร้องขอความช่วยเหลือ

ตะโกนให้คนอื่นโทร 1669 และนำ AED มาหากมีอยู่ใกล้ๆ หากอยู่คนเดียว โทรก่อน (หรือวางสายแบบสปีกเกอร์โฟน) แล้วเริ่ม CPR

ขั้นที่ 3 — เป่าลมหายใจ 5 ครั้งก่อน

นี่คือความแตกต่างสำคัญที่สุดจาก CPR ผู้ใหญ่

1. เงยหัวเบาๆ — เงยขึ้นเล็กน้อยเท่านั้น ทางเดินหายใจของทารกเล็กมาก เงยมากเกินจะพับทางเดินหายใจ ยกคางด้วย 1 นิ้ว
2. ครอบปากและจมูกทารกด้วยปากของคุณ — หน้าทารกเล็กพอที่จะครอบได้ทั้งสองพร้อมกัน
3. เป่าลมเบาๆ — ใช้แค่ลมในแก้ม ไม่ใช่ลมหายใจเต็มปอด สังเกตว่าทรวงอกขยับขึ้น
4. รอให้ทรวงอกยุบลง แล้วเป่าครั้งต่อไป
5. เป่า 5 ครั้ง หากทรวงอกไม่ขยับหลังจัดท่าใหม่ ให้ตรวจดูปากว่ามีสิ่งอุดกั้นชัดเจนหรือไม่

ขั้นที่ 4 — เริ่มการกดหน้าอก

วาง 2 นิ้วหัวแม่มือขนานกัน (วิธีที่แนะนำเมื่ออยู่คนเดียว: ใช้มือทั้งสองโอบทรวงอกทารก แล้วใช้หัวแม่มือสองนิ้วกด) หรือ 2 นิ้วชี้และกลาง บนกึ่งกลางหน้าอก ต่ำกว่าแนวหัวนม

• ความลึก: กดลงให้ได้ 4 ซม. (ประมาณ 1.5 นิ้ว) — ประมาณหนึ่งในสามของความลึกทรวงอก
• อัตรา: 100–120 ครั้งต่อนาที (จังหวะเพลง "Stayin' Alive")
• การคืนตัว: ปล่อยให้ทรวงอกดีดกลับเต็มที่ระหว่างแต่ละครั้ง อย่าเอาน้ำหนักค้างบนหน้าอก
• กด 30 ครั้ง

ขั้นที่ 5 — เป่าลม 2 ครั้ง

หลังกด 30 ครั้ง เป่าลมหายใจ 2 ครั้ง (เบาๆ 1 วินาทีต่อครั้ง สังเกตทรวงอกขยับ)

ขั้นที่ 6 — ทำต่อเนื่อง: กด 30 ครั้ง + เป่า 2 ครั้ง

ทำซ้ำวงจรนี้โดยไม่หยุด อย่าหยุดเพื่อตรวจชีพจร — หยุดเมื่อ:

• ทารกแสดงสัญญาณชีวิตชัดเจน (ขยับตัว หายใจปกติ)
• ทีมกู้ชีพหรือแพทย์มาถึงและรับช่วงต่อ
• AED พร้อมใช้งาน
• คุณหมดแรงจนไม่สามารถทำต่อได้อย่างปลอดภัย

ขั้นที่ 7 — การใช้ AED กับทารก

หาก AED มาถึง เปิดเครื่องและทำตามเสียงสั่ง ใช้ แผ่น AED สำหรับเด็ก หากมี หากมีเฉพาะแผ่นผู้ใหญ่ ให้ใช้ได้ — แผ่นหนึ่งวางกลางหน้าอก อีกแผ่นวางด้านหลัง อย่าชะลอการช็อคหาก AED แนะนำ

CPR เด็ก: ทีละขั้นตอน (อายุ 1–8 ปี) [1][2]

ลำดับขั้นตอนเหมือนกัน แต่มีความแตกต่างดังนี้:

ขั้นที่ 1–2 — ตรวจการตอบสนองและโทรขอความช่วยเหลือ

ตบไหล่และเรียกชื่อเด็ก ไม่ตอบสนองใน 10 วินาที → โทร 1669 และเริ่ม CPR

ขั้นที่ 3 — เป่าลมหายใจ 5 ครั้งก่อน

1. เงยหัวขึ้นมากกว่าทารกเล็กน้อย (ทางเดินหายใจกว้างกว่า)
2. บีบจมูกปิด ประกบปากของคุณครอบปากเด็กให้สนิท
3. เป่าลมหายใจ 1 วินาที สังเกตทรวงอกขยับ
4. เป่า 5 ครั้ง

ขั้นที่ 4 — การกดหน้าอก

วาง ส้นมือ (หรือสองมือสำหรับเด็กตัวใหญ่) บน กระดูกหน้าอกส่วนล่าง กึ่งกลางหน้าอก อย่ากดบนซี่โครง

• ความลึก: กดลงให้ได้ 5 ซม. (ประมาณ 2 นิ้ว) — ประมาณหนึ่งในสามของความลึกทรวงอก
• อัตรา: 100–120 ครั้งต่อนาที
• ให้ทรวงอกคืนตัวเต็มที่ระหว่างแต่ละครั้ง
• กด 30 ครั้ง

ขั้นที่ 5–6 — เป่าลม 2 ครั้ง แล้วทำต่อ

เป่าลม 2 ครั้ง (1 วินาทีต่อครั้ง) จากนั้นกดหน้าอกต่อ ทำวงจร 30:2 จนกว่าเด็กจะมีสัญญาณชีวิต ทีมกู้ชีพมาถึง หรือ AED พร้อมใช้

ขั้นที่ 7 — การใช้ AED กับเด็ก

เด็กอายุ 1–8 ปี: ใช้แผ่น AED สำหรับเด็กหากมี หากมีเฉพาะแผ่นผู้ใหญ่ วางหนึ่งแผ่นด้านหน้าหน้าอก อีกแผ่นด้านหลัง ทำตามเสียงสั่ง AED

เมื่อไหร่ต้องโทร 1669 (และพูดอะไร)

โทร 1669 (สายด่วนกู้ชีพแห่งชาติ) ทันทีที่พบเด็กที่ไม่รู้สึกตัวและไม่หายใจ [4]

หากอยู่คนเดียว:

• โทรก่อน แล้วเริ่ม CPR — เจ้าหน้าที่สามารถแนะนำขั้นตอนทางโทรศัพท์ขณะรอความช่วยเหลือ
• หากมีผู้ใหญ่สองคน: คนหนึ่งโทร คนหนึ่งเริ่ม CPR ทันที

สิ่งที่ต้องบอกเจ้าหน้าที่:

1. "เด็ก/ทารกของฉันไม่หายใจและไม่รู้สึกตัว"
2. ที่อยู่ของคุณ (ระบุให้ชัด — อาคาร ชั้น ห้อง)
3. อายุโดยประมาณของเด็ก
4. อยู่สายต่อไป — เจ้าหน้าที่จะแนะนำต่อ

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

แม้แต่คนที่เคยเรียน CPR ก็อาจหยุดคิดหรือจำสับสันในเหตุการณ์จริง ข้อผิดพลาดที่พบมากที่สุด [1][2]:

การป้องกันและเตรียมพร้อม

CPR เป็นทางสุดท้าย การฉุกเฉินของทารกส่วนใหญ่ป้องกันได้ [1][4]:

• ท่านอนที่ปลอดภัย: วางทารกนอนหงายเสมอ (ลด SIDS) ดูข้อมูลเพิ่มเติมที่ คู่มือการนอนอย่างปลอดภัย
• ป้องกันการสำลัก: หลีกเลี่ยงวัตถุขนาดเล็กและอาหารที่มีความเสี่ยง (องุ่นทั้งเม็ด, ถั่ว, ป๊อปคอร์น) รู้จักความแตกต่างระหว่างการสำลักกับหัวใจหยุดเต้น — ทั้งสองต้องการการตอบสนองต่างกัน ดู คู่มือปฐมพยาบาลการสำลัก
• เข้าคอร์ส CPR แบบมีหุ่นฝึก การอ่านบทความเป็นจุดเริ่มต้น แต่คอร์ส CPR ทารก 2 ชั่วโมงพร้อมหุ่นฝึกคือสิ่งที่สร้างความจำในกล้ามเนื้อจริงๆ ในไทย สภากาชาดไทย โรงพยาบาลชั้นนำ (บำรุงราษฎร์ สมิติเวช กรุงเทพ) และ สพฉ. จัดคอร์ส CPR สำหรับประชาชนสม่ำเสมอ
• รู้จักตำแหน่ง AED ใกล้บ้าน ตรวจสอบว่า AED อยู่ที่ไหนในอาคาร ห้างสรรพสินค้า และเส้นทางที่คุณใช้ประจำ

สรุป

จำง่ายๆ ด้วย C-A-B สำหรับเด็ก:

1. C — Call โทร 1669 (หรือให้คนอื่นโทรขณะเริ่ม)
2. A — Airway เป่าลม 5 ครั้งก่อน (ห้ามข้ามสำหรับเด็ก)
3. B — Breathing + Compressions — 30:2 จนกว่าความช่วยเหลือจะมาถึง

อย่ารอให้คนอื่นทำ เริ่ม CPR ทันที ทำต่อเนื่อง